N\u00eb nj\u00eb sondazh n\u00eb Evrop\u00eb, Azi dhe Kanada, studiuesit zbuluan se dhuna e bashk\u00ebmoshatar\u00ebve dhe ngacmimi kibernetik jan\u00eb probleme kryesore p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt e mosh\u00ebs shkollore dhe ato po p\u00ebrkeq\u00ebsohen.Pavar\u00ebsisht n\u00ebse \u00ebsht\u00eb fizik apo psikologjik, bullizmi dhe forma t\u00eb tjera t\u00eb dhun\u00ebs s\u00eb bashk\u00ebmoshatar\u00ebve mes t\u00eb rinjve nuk jan\u00eb asgj\u00eb e re. N\u00eb fakt, tendencat e p\u00ebrgjithshme jan\u00eb t\u00eb qendrueshme.<\/p>\n\n\n\n
Por nj\u00eb studim i 44 vendeve n\u00eb\u00a0Evrop\u00eb, Azin\u00eb Qendrore dhe Amerik\u00ebn e Veriut tregon nj\u00eb rritje t\u00eb bullizmit kibernetik q\u00eb nga viti 2018.<\/p>\n\n\n\n
Studimi \u201cSjellja sh\u00ebndet\u00ebsore tek f\u00ebmij\u00ebt e mosh\u00ebs shkollore\u201d (HBSC) botuar n\u00eb fund t\u00eb marsit (27.03.2024) nga\u00a0OBSH\/Evrop\u00eb (Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb) identifikon \u201cdigjitalizimin n\u00eb rritje t\u00eb nd\u00ebrveprimeve t\u00eb t\u00eb rinjve\u201d si shkakun kryesor t\u00eb bullizmit kibernetik.N\u00eb nj\u00eb deklarat\u00eb p\u00ebr media t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs dit\u00eb, Drejtori Rajonal i OBSH-s\u00eb p\u00ebr Evrop\u00ebn, Hans Kluge, tha se raporti ishte \u201cnj\u00eb alarm zgjimi\u201d. \u201cMe t\u00eb rinjt\u00eb q\u00eb kalojn\u00eb deri n\u00eb gjasht\u00eb or\u00eb n\u00eb internet \u00e7do dit\u00eb, edhe ndryshime t\u00eb vogla n\u00eb shkall\u00ebn e ngacmimit dhe t\u00eb dhun\u00ebs mund t\u00eb ken\u00eb implikime t\u00eb thella p\u00ebr sh\u00ebndetin dhe mir\u00ebqenien e mij\u00ebra njer\u00ebzve\u201d, tha Kluge, duke theksuar si pasoja t\u00eb mundshme vet\u00ebd\u00ebmtimin dhe vet\u00ebvrasjen.<\/p>\n\n\n\n
Gjetjet kryesore t\u00eb studimit<\/strong><\/p>\n\n\n\n Studiuesit u b\u00ebn\u00eb thirrje pjes\u00ebmarr\u00ebsve t\u00eb studimit \u2013 adoleshent\u00ebt 11, 13 dhe 15 vje\u00e7 \u2013 t\u00eb raportojn\u00eb sjelljen dhe p\u00ebrvojat e tyre me ngacmimin. Mesatarisht, m\u00eb shum\u00eb djem, sesa vajza pranuan se kishin ushtruar dhun\u00eb ndaj bashk\u00ebmoshatar\u00ebve t\u00eb pakt\u00ebn 2-3 her\u00eb n\u00eb muaj gjat\u00eb \u201cdy muajve t\u00eb fundit\u201d (para koh\u00ebs s\u00eb anketimit).<\/p>\n\n\n\n Dhe \u201cprevalenca e p\u00ebrgjithshme e bullizmit kibernetik\u201d ishte m\u00eb e larta n\u00eb mosh\u00ebn 13 vje\u00e7 dhe \u201cduksh\u00ebm m\u00eb e lart\u00eb\u201d midis djemve t\u00eb t\u00eb gjitha moshave, shkruajn\u00eb autor\u00ebt e studimit.<\/p>\n\n\n\n Ata vun\u00eb n\u00eb dukje se mes djemve t\u00eb anketuar, 15-vje\u00e7ar\u00ebt n\u00eb Lituani raportuan prirjen m\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr ngacmimin kibernetik t\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve. Midis vajzave, 13-vje\u00e7ar\u00ebt n\u00eb Rumani kishin m\u00eb shum\u00eb gjasa p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb nj\u00eb sjellje t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Nga ana tjet\u00ebr, rreth nj\u00eb n\u00eb 10 djem dhe vajza raportuan se ishin ngacmuar n\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn dy ose tri her\u00eb n\u00eb muaj gjat\u00eb dy muajve t\u00eb fundit.<\/p>\n\n\n\n \u201cN\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, 15% e adoleshent\u00ebve than\u00eb se ishin ngacmuar kibernetikisht t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb ose dy her\u00eb n\u00eb dy muajt e fundit (15% e djemve dhe 16% e vajzave)\u201d, shkruajn\u00eb autor\u00ebt e studimit.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb n\u00eb 10 adoleshent\u00eb raportoi se ishte p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb p\u00ebrleshje fizike t\u00eb pakt\u00ebn tri her\u00eb n\u00eb 12 muajt e fundit (14% e djemve dhe 6% e vajzave).<\/p>\n\n\n\n Ngacmimi kibernetik: Nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje gjinore?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Studiuesit than\u00eb, se kontatuan q\u00eb djemt\u00eb shfaqnin nj\u00eb tendenc\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb ndaj agresionit dhe p\u00ebrfshirjes n\u00eb p\u00ebrleshje fizike sesa vajzat.<\/p>\n\n\n\n Si djemt\u00eb dhe vajzat shfaqin nj\u00eb prevalenc\u00eb t\u00eb ngjashme p\u00ebr bullizmin kibernetik. Por studiuesit konstatojn\u00eb, se ngacmimi kibernetik \u00ebsht\u00eb n\u00eb rritje mes vajzave t\u00eb mosh\u00ebs 11 dhe 13 vje\u00e7.<\/p>\n\n\n\n Si e p\u00ebrkufizon studimi bullizmin kibernetik?<\/strong><\/p>\n\n\n\n N\u00eb sondazh, studiuesit pyet\u00ebn t\u00eb rinjt\u00eb n\u00ebse ata kishin d\u00ebrguar (ose kishin marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb d\u00ebrgimin e) \u201cmesazheve t\u00eb menj\u00ebhershme, postimeve n\u00eb mur ose e-maileve, ose postimit ose ndarjes s\u00eb fotografive, ose videove n\u00eb internet pa leje\u201d.<\/p>\n\n\n\n Autor\u00ebt than\u00eb, se nd\u00ebrsa ngacmimi kishte qen\u00eb \u201ctradicionalisht\u201d ndaj personit midis bashk\u00ebmoshatar\u00ebve, \u201cformat virtuale t\u00eb dhun\u00ebs s\u00eb bashk\u00ebmoshatar\u00ebve jan\u00eb b\u00ebr\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb nga fillimi i pandemis\u00eb COVID-19, kur bota e t\u00eb rinjve u b\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb virtuale gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb izolimit.\u201d<\/p>\n\n\n\n Reduktimi i bullizmit kibernetik<\/strong><\/p>\n\n\n\n Studiuesit thon\u00eb, se shpresojn\u00eb q\u00eb gjetjet e tyre do t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb t\u00eb kuptuarit e ngacmimit t\u00eb adoleshent\u00ebve dhe dhun\u00ebs s\u00eb bashk\u00ebmoshatar\u00ebve n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Evrop\u00ebn, Azin\u00eb Qendrore dhe Kanada dhe do t\u2019u mund\u00ebsojn\u00eb ekspert\u00ebve t\u00eb \u201csh\u00ebnjestrojn\u00eb nd\u00ebrhyrjet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efikase\u201d.<\/p>\n\n\n\n Kjo do t\u00eb p\u00ebrfshinte \u201cstrategji t\u00eb ndjeshme ndaj gjinis\u00eb\u201d p\u00ebr t\u00eb trajtuar dhe reduktuar problemin e ngacmimit dhe programe p\u00ebr t\u00eb promovuar arsimimin dixhital, ndjeshm\u00ebrin\u00eb dhe zgjidhjen e sh\u00ebndetshme t\u00eb konflikteve.<\/p>\n\n\n\n