Një valë protestash të udhëhequra nga të rinjtë e Gjeneratës Z ka përfshirë disa vende europiane, përfshirë Francën, Italinë, Belgjikën dhe Shqipërinë. Rritja e kostos së jetesës, gjendja e dobët e shkollave, mungesa e mundësive ekonomike dhe perceptimi për korrupsionin janë ndër arsyet kryesore që kanë nxitur pakënaqësinë. Në Serbi, protestat studentore kontribuuan në rrëzimin përmes zgjedhjeve të udhëheqësit shumëvjeçar të vendit, ndërsa këtë fundjavë priten demonstrata të tjera në Gjermani.
Maya Gourdel, një studente 19-vjeçare nga Brukseli, qëndron ulur në një tavolinë duke shkruar parulla kundër drejtuesve të vendit të saj: “Nëse digjemi ne, do të digjeni edhe ju bashkë me ne!” Parulla, e marrë nga filmi i vitit 2012 The Hunger Games dhe e shndërruar në simbol të shumë lëvizjeve rinore në mbarë botën, pasqyron zemërimin, zhgënjimin dhe dëshirën për ndryshim që po nxit protestat e udhëhequra nga Gjenerata Z në Europë. Nga periferitë e Parisit deri në sheshet e Beogradit, mijëra të rinj kanë dalë në rrugë për të protestuar. Kërkesat e tyre ndryshojnë nga një vend në tjetrin, por kanë shumë të përbashkëta: kushte të papërshtatshme në shkolla, mungesë mundësish ekonomike, rritje të kostos së jetesës, korrupsion, vështirësi për të siguruar strehim dhe, mbi të gjitha, ndjesinë se zëri i tyre nuk dëgjohet.
Në disa raste, protestat janë shoqëruar me dhunë. Vetëm në Francë, mijëra dyqane janë dëmtuar ose grabitur gjatë javëve të fundit, ndërsa policia ka përdorur granata shurdhuese dhe topa uji për të shpërndarë demonstruesit. Por protestat kanë sjellë edhe ndryshime konkrete. Në Serbi, pas gati dy vitesh demonstratash kundër korrupsionit të perceptuar dhe tendencave autoritare, lëvizja studentore arriti të kontribuojë në humbjen zgjedhore të udhëheqësit shumëvjeçar Aleksandar Vuçiç. “Kur u zgjuam, gjëja e parë që ndjemë ishte padyshim një ndjesi lehtësimi dhe lirie”, tha studentja protestuese Staša Piletić. “Personalisht, ndiej një fitore. Më duket se më në fund kemi kaluar nga protestat te përgjegjësia.”
Lexo edhe: Qeveritarët mbyllin komentet në rrjetet sociale: Kur pushteti zgjedh të mos dëgjojë qytetarët
Një shpërthim zemërimi
Chiara, një studente 21-vjeçare nga Milano, ku protestat kanë përfshirë qytetin, beson se pjesëmarrja në lëvizjet spontane qytetare është thelbësore. “Është jetike të marrësh pjesë në lëvizjet spontane të njerëzve, të lindura nga një shpërthim zemërimi që e bëri të mundur veprimin kolektiv”, shprehet ajo. Sipas Chiarës, dëmi më i madh që klasa politike në pushtet i ka shkaktuar brezit të saj është humbja e shpresës për të ardhmen. “Mendoj se dëmi më i madh që kjo klasë drejtuese i ka bërë brezit tim është se na ka vjedhur madje edhe aftësinë për të imagjinuar një të ardhme, për të ëndërruar”, thotë ajo.
Studentët italianë, sipas saj, përballen me një realitet ku shkollat kanë mungesë mësuesish dhe ndërtesat janë në gjendje të rënduar. “Dhe e gjithë kjo, me perspektivën e një pune të paguar keq, për të cilën as nuk jemi përgatitur, dhe me mundësinë për të jetuar në një banesë të vogël, tepër të shtrenjtë, ndoshta larg qytetit tonë, diçka që nuk e kemi dëshiruar.”
Protestat e Gjeneratës Z, ku përfshihen të lindurit afërsisht mes viteve 1997 dhe 2012, kanë shkaktuar tronditje politike dhe shoqërore në vende të ndryshme të botës. Nga Bangladeshi në vitin 2024 dhe Nepali në vitin 2025, deri në Indi gjatë këtij viti, të rinjtë kanë filluar ta bëjnë gjithnjë e më të dëgjueshëm zërin e tyre. Tashmë, Europa është kthyer në një nga qendrat kryesore të kësaj vale protestash. Sipas një sondazhi të Bashkimit Europian, të publikuar në vitin 2025, rritja e çmimeve dhe kostoja e jetesës përbëjnë shqetësim për 40% të të rinjve të moshës 16–30 vjeç. Ndër 92.7 milionë qytetarët e Bashkimit Europian që rrezikonin varfërinë ose përjashtimin social gjatë vitit 2025, niveli më i lartë i rrezikut u regjistrua te të rinjtë e moshës 18–24 vjeç, me 26.3%. Për krahasim, te personat mbi 65 vjeç, kjo përqindje ishte 18.8%. Të rinjtë janë gjithashtu të shqetësuar se mund t’u duhet të mbajnë një barrë gjithnjë e më të madhe financiare për brezat e vjetër, të cilët tradicionalisht marrin pjesë në zgjedhje në përqindje më të lartë. Në Francë, personat mbi 60 vjeç përbëjnë rreth një të katërtën e popullsisë, por zotërojnë 60% të pasurisë së vendit, sipas institutit kërkimor OFCE. Pensionet përbëjnë zërin më të madh të shpenzimeve publike në Francë dhe pritet të arrijnë në 14% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, ndërsa popullsia plaket dhe votuesit kundërshtojnë rritjen e moshës së pensionit apo uljen e përfitimeve. Kjo përqindje mbetet më e ulët se në Greqi dhe Itali, të cilat, sipas të dhënave të OECD-së për vitin 2025, shpenzojnë rreth 16% të PBB-së për pensionet publike, niveli më i lartë mes vendeve anëtare të organizatës. Ndërkohë, vende si Australia, Kili, Islanda, Irlanda dhe Koreja e Jugut shpenzojnë më pak se 4%.
“Të rinjtë në Europë janë të bashkuar”
Bilal Narjissi, një nxënës 17-vjeçar i shkollës së mesme në një periferi në veri të Parisit, ka marrë pjesë në protesta kundër kushteve që ai i përshkruan si “të mjerueshme” dhe mungesës së stafit në shkollën e tij. “Dikur kishte edhe minj”, tregon ai. Vitin e kaluar, nxënësit u evakuuan pasi çatia e një pjese të shkollës u shemb në oborr, megjithëse fatmirësisht askush nuk u lëndua. Sipas Bilalit, protestat tregojnë se të rinjtë europianë ndajnë të njëjtat shqetësime.
“Këto protesta treguan se të rinjtë në Europë janë të bashkuar. Të gjithë biem dakord për një gjë: të rinjtë trajtohen shumë shpesh si fëmijë dhe nuk dëgjohen sa duhet”, thotë ai. Një raport i qeverisë franceze, i publikuar në tetor, tregoi se shpenzimet për pensionet ishin rritur me 2.5 pikë përqindjeje të PBB-së mes viteve 2000 dhe 2023, ndërsa shpenzimet për arsimin kishin rënë me 0.5 pikë përqindjeje.
Raporti zbuloi gjithashtu se 32% e buxhetit të Ministrisë së Arsimit në Francë përdorej për pensione, duke kufizuar fondet e disponueshme për nevoja të tjera. Edhe Maya Gourdel në Belgjikë ka dalë në protestë për kushte më të mira në shkolla. “U përpoqëm ta bënim në mënyrë paqësore, pa veprime të forta. Askush nuk na dëgjoi. Vetëm kur njerëzit filluan të digjnin mbeturina dhe të bënin gjëra të ngjashme, mediat dhe kamerat filluan të na kushtonin vëmendje”, shprehet ajo. Protestat vazhdojnë të përhapen. Këtë fundjavë, në Gjermani është planifikuar një demonstratë kundër rritjes së kostos së jetesës, pabarazisë, luftës dhe gjendjes së sistemit arsimor.
Edhe Shqipëria pjesë e valës së protestave
Trazirat kanë përfshirë edhe Shqipërinë, ku protestat e udhëhequra nga studentët kundër qeverisë së kryeministrit Edi Rama, të nxitura nga pakënaqësia për korrupsionin e perceptuar, mungesën e vendeve të punës dhe cilësinë e dobët të arsimit, kanë përfshirë Tiranën dhe janë përhapur edhe në qytete të tjera. “Kryeministri ynë kaloi 130 ditë pa na dëgjuar”, thotë Xyke Kurti, një studente 19-vjeçare e arkitekturës. Sipas saj, mungesa e perspektivës po i shtyn gjithnjë e më shumë të rinjtë shqiptarë të mendojnë largimin nga vendi. “Nëse pyet një student në Shqipëri se ku e sheh të ardhmen e tij, të gjithë përgjigjen: jashtë këtij vendi”, shprehet ajo. Kurti argumenton se, në Shqipëri, talenti dhe aftësitë nuk mjaftojnë gjithmonë për të pasur sukses, pasi njerëzit që kanë lidhje dhe njohje shpesh kanë përparësi ndaj atyre që mbështeten te meritat e tyre.
Ndërkohë, lëvizja studentore në Serbi ka arritur atë që demonstruesit në shumë kryeqytete të tjera europiane vetëm mund ta ëndërrojnë. Por pas fitores zgjedhore, për studentët serbë fillon një sfidë tjetër, shumë më e ndërlikuar: qeverisja e vendit. As studentët dhe as kandidatët e mbështetur prej tyre nuk kanë përvojë në drejtimin e institucioneve shtetërore. Megjithatë, kjo nuk e shqetëson protestuesin Luka Stojaković. “E kemi parë se ku na kanë çuar njerëzit me përvojë politike”, përgjigjet ai.
