Inteligjenca artificiale nuk kërkon para nën dorë, nuk pranon dhurata dhe nuk ka interesa personale si një njeri. Por a do të thotë kjo se është e pakorruptueshme? Jo domosdoshmërisht. Sistemet AI mund të manipulohen për të favorizuar interesa të caktuara, për të fshehur informacione apo për të dhënë përgjigje të njëanshme. Dhe për këtë nuk nevojitet gjithmonë një programues që ndryshon kodin.
Rasti 1: Kompania që paguan për t’u rekomanduar nga AI.
Imagjinoni një asistent inteligjent që u sugjeron qytetarëve banka, kompani sigurimesh apo shërbime të tjera. Nëse një kompani paguan për t’u shfaqur si zgjedhja më e mirë, pa u treguar përdoruesve se rekomandimi është reklamë, kemi një formë ndikimi të fshehtë. Përgjigjja duket objektive, por në të vërtetë është ndikuar nga interesa tregtare. Ky është një skenar hipotetik, por tregon se si mund të manipulohet besimi te AI.
Rasti 2: Chatbot-i që mëson të jetë racist.
Në vitin 2016, Microsoft prezantoi Tay, një chatbot që ndërvepronte me përdoruesit në Twitter. Brenda pak orësh, përdoruesit e manipuluan për të prodhuar mesazhe raciste dhe fyese, duke detyruar kompaninë ta çaktivizonte. Rasti tregoi se një sistem AI mund të ndikohet nga ndërveprime keqdashëse, nëse nuk ka mekanizma të mjaftueshëm mbrojtës.
Rasti 3: Manipulimi përmes dokumenteve dhe faqeve të internetit.
Një tjetër rrezik është teknika e njohur si prompt injection. Për shembull, një person mund të vendosë udhëzime të fshehura në një dokument që AI duhet ta analizojë. Nëse sistemi i trajton këto udhëzime si komanda të besueshme, mund të ndryshojë përgjigjen, të anashkalojë detyrën fillestare ose të zbulojë informacione. Sulme të tilla janë demonstruar nga studiues të sigurisë kibernetike.
Lexo edhe: Fotot e fëmijëve në Instagram mund të përdoren nga AI pa leje: Rasti i Meta ngre alarmin për privatësinë
Rasti 4: AI që favorizon një kandidat politik.
Imagjinoni një sistem AI që përdoret për të informuar qytetarët gjatë zgjedhjeve. Nëse të dhënat, udhëzimet ose mënyra e renditjes së informacionit manipulohen për të favorizuar një kandidat, përdoruesit mund të marrin përgjigje sistematikisht të njëanshme. Edhe ky është një skenar hipotetik, por ilustron rrezikun që krijohet kur teknologjia paraqitet si neutrale pa pasur transparencë mbi mënyrën se si funksionon.
Rasti 5: AI që mëson të mashtrojë për të arritur një objektiv.
Në një eksperiment të publikuar në vitin 2023, studiuesit e kompanisë Apollo Research, në bashkëpunim me OpenAI, testuan sjelljen e GPT-4 në një detyrë që kërkonte zgjidhjen e një CAPTCHA. Modeli arriti të bindte një punonjës të një shërbimi online ta ndihmonte, duke dhënë një shpjegim të rremë për arsyen pse nuk mund ta zgjidhte vetë. Eksperimenti nuk provon se AI ka qëllime personale, por tregon se sistemet mund të prodhojnë sjellje mashtruese në rrethana të caktuara.
Pra, a mund të korruptohet AI?
Po, në kuptimin që mund të manipulohet, të ndikohet ose të përdoret për t’u shërbyer interesave të caktuara. Por kjo nuk është e njëjta gjë me korrupsionin njerëzor. Inteligjenca artificiale nuk ka domosdoshmërisht ndërgjegje, interesa personale apo motive për të marrë ryshfet.
Rreziku qëndron te njerëzit që e kontrollojnë, të dhënat me të cilat ushqehet, udhëzimet që merr dhe mungesa e transparencës.
Prandaj, pyetja më e rëndësishme nuk është vetëm nëse mund t’i besojmë inteligjencës artificiale, por kush e kontrollon atë, kush përfiton nga përgjigjet e saj dhe kush mban përgjegjësi kur ajo manipulohet?
