Inteligjenca Artificiale po hyn me shpejtësi në pothuajse çdo aspekt të jetës sonë. Por përtej debatit mbi produktivitetin, automatizimin dhe vendet e punës, po ngrihet një pyetje tjetër: kush do ta kontrollojë teknologjinë që po ndërmjetëson gjithnjë e më shumë marrëdhënien tonë me botën?
Historiania dhe profesorja e Harvardit Jill Lepore paralajmëron për krijimin gradual të asaj që ajo e quan “shteti artificial”, një realitet ku gjithnjë e më shumë funksione, informacione dhe vendime që ndikojnë jetën e qytetarëve kalojnë përmes algoritmeve dhe sistemeve teknologjike, të cilat në shumë raste kontrollohen nga kompani private.
Në një intervistë për podcastin Hard Fork të The New York Times, Lepore argumenton se rreziku nuk qëndron vetëm tek Inteligjenca Artificiale, por te përqendrimi i pushtetit që teknologjia mund të krijojë. Sot algoritmet ndikojnë në lajmet që lexojmë, përmbajtjen që shohim, produktet që blejmë dhe informacionin që na serviret. Me zhvillimin e AI-së, ky ndikim po shtrihet edhe në fusha të tjera: nga shërbimi ndaj klientit dhe administrata, deri te politika, vendimmarrja dhe mbikëqyrja. Pikërisht këtu Lepore ngre një pyetje të thjeshtë: “Kush vendosi se kjo është mënyra se si duhet të jetojmë?”
Kur telefonojmë një kompani, shpesh komunikojmë fillimisht me një sistem automatik. Kur kërkojmë ndihmë online, na përgjigjet një chatbot. Kur kërkojmë informacion, algoritmet përcaktojnë një pjesë të madhe të asaj që shohim.Problemi, sipas Lepore, është se ky transformim shpesh paraqitet si i pashmangshëm, sikur shoqëria të mos ketë alternativë tjetër përveçse të përshtatet me teknologjinë. Por teknologjia nuk zhvillohet në vakum. Ajo ndërtohet nga njerëzit, financohet nga kompani dhe investitorë dhe rregullohet, ose jo, nga institucionet.
“Industrializimi” i jetës publike
Lepore përdor metaforën e fortë “factory farming of public life” për të përshkruar një shoqëri ku njerëzit klasifikohen, segmentohen dhe analizohen në shkallë masive përmes të dhënave. Rreziku është krijimi i një bote ku individët jetojnë gjithnjë e më shumë brenda realiteteve të personalizuara nga algoritmet: secili merr lajmet, reklamat, rekomandimet dhe përmbajtjen e vet. Teknologjia mund të na lidhë më shumë, por në të njëjtën kohë mund të dobësojë kontaktin njerëzor, komunitetet dhe debatin publik. AI po e përshpejton këtë proces. Njerëzit tashmë përdorin chatbot-et për të kërkuar informacion politik, përmbajtjet krijohen me inteligjencë artificiale, ndërsa institucionet dhe kompanitë përdorin sisteme inteligjente për analiza dhe vendimmarrje.
A është AI vërtet e pashmangshme?
Një nga kritikat kryesore të Lepore është pikërisht narrativa se AI do të transformojë botën pavarësisht nëse ne e duam apo jo. Sipas saj, kjo ide duhet sfiduar. Premtime të ngjashme janë bërë më parë për kompjuterët personalë, internetin dhe rrjetet sociale. Këto teknologji sollën mundësi të jashtëzakonshme, por njëkohësisht krijuan probleme të reja, nga dezinformimi dhe polarizimi te varësia nga platformat dhe përqendrimi i pushtetit teknologjik. Prandaj debati për inteligjencën artificiale nuk duhet të kufizohet vetëm te pyetja “Çfarë mund të bëjë AI?” Pyetjet më të rëndësishme mund të jenë: Kush do ta kontrollojë atë? Kush vendos se si do të përdoret? Dhe çfarë lloj shoqërie duam të ndërtojmë me të? Sepse zhvillimi teknologjik mund të jetë shumë i shpejtë, por mënyra se si zgjedhim ta integrojmë atë në jetën tonë mbetet, të paktën për momentin, një vendim njerëzor.
