A duhet të kenë robotët të drejtën të vendosin se kush jeton dhe kush vdes? Kjo është pyetja që po diskutohet këtë javë në Kombet e Bashkuara, ku përfaqësuesit e shteteve po shqyrtojnë mundësinë e nisjes së negociatave për rregullimin e armëve autonome, të njohura ndryshe si “robotët vrasës”.
Bëhet fjalë për sisteme ushtarake që përdorin inteligjencën artificiale për të identifikuar dhe goditur objektiva me ndërhyrje të kufizuar ose pa ndërhyrje njerëzore. Sipas aktivistëve, disa dronë të aftë të sulmojnë në mënyrë autonome janë përdorur tashmë në konflikte si ato në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme, megjithëse teknologjia nuk është përhapur ende në shkallë të gjerë.
Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, dhe Papa Leoni XIV kanë kërkuar rregulla më të forta ndërkombëtare. Papa ka theksuar se vendimet për jetën dhe vdekjen nuk duhet t’u besohen sistemeve të inteligjencës artificiale.
Lexo edhe: SpaceX arrin një moment historik: Starship kapet në ajër nga krahët gjigantë të Mechazilla
Takimi po zhvillohet në Gjenevë, në kuadër të Konventës për Disa Armë Konvencionale. Shtatë vende, Austria, Belgjika, Brazili, Irlanda, Meksika, Zelanda e Re dhe Panamaja, kanë propozuar nisjen e negociatave për një marrëveshje ndërkombëtare ligjërisht të detyrueshme.
Sipas organizatës Stop Killer Robots, rreth 130 vende mbështesin vendosjen e rregullave të reja. Megjithatë, fuqitë e mëdha ushtarake, përfshirë SHBA-në dhe Rusinë, janë të rezervuara ndaj kufizimeve që mund të pengojnë zhvillimin e teknologjive të reja ushtarake.
Ekspertët paralajmërojnë se koha për të vepruar është tani. Anna Hehir, nga organizata Future of Life Institute, shpjegon se armët autonome janë ende në fazën e eksperimentimit dhe se vendosja e rregullave do të bëhet shumë më e vështirë pasi këto sisteme të përdoren gjerësisht në luftëra.
Ndërkohë, Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq ka bërë thirrje që shtetet të mos lejojnë që e ardhmja e luftës t’u dorëzohet makinerive.
Pengesa kryesore mbetet mungesa e konsensusit. Sipas rregullave të konventës, çdo vend mund të bllokojë një marrëveshje. Rusia ka sinjalizuar se i konsideron të parakohshme diskutimet për kufizime të reja.
Për momentin, OKB-ja nuk po vendos ndalimin e robotëve vrasës, por po shqyrton nëse duhet të nisin negociatat për rregullimin e tyre.
Debati është gjithnjë e më urgjent, ndërsa inteligjenca artificiale po ndryshon mënyrën se si zhvillohen luftërat dhe po ngre një pyetje thelbësore: A duhet të ketë gjithmonë një njeri përgjegjës pas vendimit për të marrë një jetë?


