Në një zbulim elektrizues për entuziastët e letërsisë antike, Platforma Elektronike e Bibliotekës Babilonase (eBL) po shfrytëzon fuqinë e AI për të deshifruar poezinë e shkruara gjatë periudhës së Mesopotamisë. Inovacionet teknologjike po kalojnë hendekun shekullor, duke hedhur dritë mbi veprat kryesore të epokave paraardhëse, dhe duke na lejuar të përfshihemi me veprën më të hershme të historisë së njerëzimit, Epin e Gilgameshit.
Rreshtat e hapjes së Epit të Gilgameshit, deri tani të paplota, janë restauruar plotësisht, duke e bërë leximin e tij shumë më të thjeshtë. Dikur i mbushur me boshllëqe, dhe i lënë në imagjinatën e lexuesit, rreshtat tani lexojnë: “Ai që pa të thellën, themelin e vendit, që dinte rrugët e duhura, ishte i mençur në të gjitha çështjet! Gilgameshi, që pa të thellën, themelin i vendit, që dinte rrugët e duhura, ishte i mençur në të gjitha çështjet!”.
Bukuria e vargut të plotë i jep fund zhgënjimit me të cilat u përballën studiuesit për shkak të gjendjes së fragmentuar të tekstit, të shkruar me shkrimin më të përhapur të Lindjes së lashtë, kuneiform. Pavarësisht se kanë një pasuri të madhe informacioni, pllakat kuneiforme, të karakterizuara nga shenjat e tyre dalluese, kanë qenë kryesisht të palexuara që nga gërmimi i tyre në shekullin e 19-të. Muzeu Britanik, për shembull, strehon qindra mijëra nga këto pllaka të lashta, ku një pjesë e konsiderueshme kanë mbetur të paeksploruara.
Këtu hyn në skenë eBL, duke synuar jo vetëm të zhbllokojë sekretet e letërsisë babilonase, por ta prezantojë atë në një platformë miqësore për përdoruesit, e kompletuar me deshifrime të fragmenteve kuneiforme, dhe me një mjet të fuqishëm kërkimi. Pjesa qendrore e platformës, Fragmentarium, vepron si një qendër digjitale për këto deshifrime. Në bashkëpunim me Muzeun Britanik, eBL ka digjitalizuar dhe deshifruar tashmë dhjetëra mijëra vepra, duke injektuar jetë të re në këtë gamë të gjerë të historisë njerëzore.
eBL do të përmbajë të gjithë literaturën kryesore babilonase nga mijëvjeçari i parë para erës sonë. Këtu përfshihen klasikët nga Epi i Krijimit, deri te Poema e Vuajtësit të Drejtë. Versionet e digjitalizuara përfshijnë shumë fragmente të pabotuara ose të paredaktuara më parë, duke paraqitur një perspektivë të re të teksteve.
Sfida, megjithatë, qëndron në harmonizimin e këtyre dy bazave të të dhënave tekstuale kolosale (Fragmentarium dhe Corpus), duke pasur parasysh boshllëqet tekstuale në letërsinë e lashtë Mesopotamiane. Për më tepër, paqartësitë e shkrimit kuneiform e bëjnë detyrën të vështirë, pa drejtshkrim standard, dhe variacione të bazuara në dialektet ose preferencat drejtshkrimore.
Për të adresuar këtë, projekti eBL huazoi një teknikë nga bio-informatika, duke zbatuar një algoritëm të përshtatur posaçërisht për shkrimin kuneiform. Ky huazim u frymëzua nga ngjashmëria e tekstit në kuneiform, me variacionet gjenetike që gjenden në ADN.
Duke përdorur AI për të deshifruar kuptime të shumta të të njëjtit karakter kuneiform, ekipi arriti një shkallë suksesi mahnitëse prej 98%. Kjo, jo vetëm e ka përshpejtuar procesin, por ka mundësuar edhe identifikimin e mijëra fragmenteve të reja, duke çuar përpara në mënyrë dramatike rindërtimin e letërsisë babilonase.
Në vetëm pesë vjet, eBL ka tejkaluar 150 vitet e mëparshme të Asiriologjisë, duke shtuar 1500 pjesë kuneiforme që mund të bashkoheshin me vepra të dëshifruara, dhe disa mijëra që nuk mund të deshifroheshin. Progresi është i shpejtë, dhe me publikimi e portalit elektronik të Bibliotekës së Babilonisë, shpresohet që më shumë studiues dhe entuziastë do t’i përdorin këto mjete për t’i dhënë jetë të re teksteve të lashta të humbura.
Në thelb, puna e eBL është një dëshmi e rëndësishme e fuqisë së teknologjisë në tejkalimin e boshllëqeve në të kuptuarit e historisë njerëzore. Mbetet për t’u parë se çfarë thesaresh të mëtejshme të së kaluarës AI do të zbulojë në vitet në vijim!
