Shqipëria po hyn në një etapë të re të zhvillimit teknologjik. Një kompani izraelite ka marrë miratimin për të ndërtuar datacenter-in e parë modern në vend, një investim prej rreth 100 milionë eurosh që pritet ta kthejë Shqipërinë në një pikë të rëndësishme për ruajtjen dhe përpunimin e të dhënave në rajon.
Projekti do të realizohet në Zonën e Zhvillimit Ekonomik dhe Teknologjik (TEDA) në Kashar dhe konsiderohet një nga investimet më të rëndësishme në infrastrukturën digjitale të vendit.
Çfarë është një datacenter?
Një datacenter është një qendër ku ruhen dhe përpunohen të dhënat digjitale. Brenda tij ndodhen mijëra serverë, pajisje rrjeti dhe sisteme ruajtjeje që mbështesin shërbime si cloud computing, aplikacionet online, inteligjenca artificiale, faqet e internetit dhe sistemet e institucioneve publike apo kompanive private.
Me pak fjalë, datacenter-i është “zemra” që mban në funksion shumë nga shërbimet digjitale që përdorim çdo ditë.
Kush po e ndërton?
Investimi do të realizohet nga kompania izraelite ADC, e krijuar nga bashkëpunimi mes kompanisë së sigurisë kibernetike Happy Technologies dhe kompanisë konsulente për qendrat e të dhënave DIT.
Sipas mediave izraelite, objekti do të ndërtohet mbi një sipërfaqe prej 1.8 hektarësh, me mundësi zgjerimi në të ardhmen.
Teknologji e avancuar për Inteligjencën Artificiale
Një nga elementët më interesantë të projektit është se qendra do të përdorë procesorë grafikë NVIDIA, të projektuar për përpunimin e Inteligjencës Artificiale (AI).
Në fazën e parë, datacenter-i do të ketë një kapacitet prej 32 megavatësh, ndërsa në të ardhmen mund të zgjerohet deri në 100 megavat, duke e bërë një nga qendrat më të mëdha të këtij lloji në rajon.
Energji e gjelbër dhe financim europian
Një tjetër veçori është se qendra do të furnizohet me energji elektrike nga burime hidroenergjetike, duke e bërë projektin më të qëndrueshëm nga ana mjedisore.
Rreth 75% e investimit do të financohet përmes një linje kredie nga Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH).
Ndërkohë, infrastruktura energjetike dhe ajo e komunikimit po ndërtohen paralelisht, ndërsa OSHEE po përgatit një nënstacion të dedikuar për furnizimin e objektit.
Ka siguruar klientë edhe pa përfunduar ndërtimi
Edhe pse punimet nuk kanë përfunduar, projekti ka siguruar tashmë klientët e parë.
Sipas raportimeve, mes tyre janë:
- kompania shqiptare e teknologjisë Infosoft;
- një kompani gjermane e magazinimit të të dhënave;
- një institucion i qeverisë shqiptare, identiteti i të cilit nuk është bërë publik.
Kjo tregon se kërkesa për shërbime të tilla është tashmë e pranishme.
Pse është i rëndësishëm ky projekt?
Ndërtimi i një datacenter-i modern mund të sjellë disa përfitime për Shqipërinë:
- tërheqje të investimeve në sektorin e teknologjisë;
- zhvillim të industrisë së Inteligjencës Artificiale;
- rritje të kapaciteteve për shërbime cloud dhe siguri kibernetike;
- krijim të vendeve të reja të punës për profesionistët e IT-së;
- pozicionim të Shqipërisë si një qendër rajonale për infrastrukturën digjitale.
Në një kohë kur kompanitë europiane dhe amerikane po kërkojnë qendra të reja për përpunimin e të dhënave dhe modeleve të Inteligjencës Artificiale, projekte të tilla mund ta bëjnë Shqipërinë një destinacion më konkurrues falë kostove më të ulëta dhe përdorimit të energjisë së gjelbër.
Shqetësimet e banorëve: A do të ndikojë datacenter-i te furnizimi me ujë?
Ndërsa projekti është prezantuar si një investim strategjik për zhvillimin teknologjik të Shqipërisë, në ditët e fundit ai ka shkaktuar debat të gjerë në rrjetet sociale.
Shumë qytetarë dhe banorë të zonës së Kasharit kanë shprehur shqetësimin se një qendër e përmasave të tilla mund të konsumojë sasi të mëdha uji për ftohjen e serverëve, duke ndikuar në furnizimin me ujë të komunitetit vendas. Në postime dhe komente të shumta në Facebook dhe Instagram, përdoruesit kanë kërkuar më shumë transparencë mbi ndikimin që projekti mund të ketë në burimet ujore të zonës.
Pse lidhen datacenter-at me ujin?
Qendrat moderne të të dhënave prodhojnë sasi të mëdha nxehtësie dhe, në shumë raste, përdorin ujë për sistemet e ftohjes. Megjithatë, konsumi i ujit ndryshon ndjeshëm nga një projekt në tjetrin, pasi varet nga teknologjia e ftohjes, klima, burimi i energjisë dhe nëse përdoret ujë i pijshëm, ujë i ricikluar apo sisteme ftohjeje me ajër.
Në nivel global, ndikimi i datacenter-ave në burimet ujore është bërë objekt debatesh në shumë vende. Raporte të fundit të ekspertëve dhe të Universitetit të OKB-së paralajmërojnë se rritja e shpejtë e Inteligjencës Artificiale po rrit edhe konsumin e energjisë dhe ujit, duke nxitur kërkesa për transparencë dhe vlerësime të detajuara të ndikimit mjedisor për projektet e reja.
Ende nuk janë publikuar të dhënat për konsumin e ujit
Deri më tani, nuk janë bërë publike specifikat teknike të projektit në Kashar lidhur me sistemin e ftohjes ose sasinë e ujit që do të përdoret. Për këtë arsye, nuk është e mundur të konfirmohet nëse datacenter-i do të ndikojë apo jo në furnizimin me ujë të banorëve.
Pikërisht kjo mungesë informacioni ka ushqyer debatet në rrjetet sociale, ku qytetarët kërkojnë që autoritetet dhe investitorët të publikojnë një studim të plotë mbi ndikimin në mjedis dhe në burimet ujore përpara nisjes së plotë të projektit.
