Shqipëria nr. 1 në botë për sigurinë kibernetike, por sa të sigurt janë realisht qytetarët online?

Shqipëria ka arritur një rezultat historik duke u renditur në vendin e parë në botë në National Cyber Security Index (NCSI), me 98.33 pikë nga 100. Renditja vlerëson kapacitetet e një shteti për të parandaluar dhe menaxhuar kërcënimet kibernetike, ku Shqipëria ka bërë përparim të ndjeshëm në vitet e fundit. Por ky sukses ngre një pyetje tjetër: nëse Shqipëria është ndër vendet më të sigurta kibernetikisht, sa i sigurt është një shqiptar i zakonshëm kur hap telefonin?

Përgjigjja është më e komplikuar nga sa duket. Një renditje e lartë në NCSI lidhet kryesisht me politikat, legjislacionin, institucionet dhe aftësinë kombëtare për t’iu përgjigjur incidenteve. Ajo nuk do të thotë se qytetarët nuk mund të bien viktima të phishing-ut, vjedhjes së llogarive, mashtrimeve bankare apo skemave të rreme në rrjetet sociale.

14.6 milionë tentativa për sulme në vetëm 6 muaj

Vetëm gjatë gjashtëmujorit të parë të vitit 2026, Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike raportoi 14,628,595 tentativa për sulme kibernetike ndaj infrastrukturave të ekosistemit shqiptar, ose rreth 56 tentativa çdo minutë. Rreth 54% kishin në shënjestër infrastruktura të rëndësishme të informacionit dhe 46% infrastruktura kritike, duke përfshirë sektorin financiar, administratën publike, energjinë dhe infrastrukturën digjitale. 

Numri i madh nuk nënkupton se këto tentativa kanë qenë të suksesshme. Përkundrazi, fakti që identifikohen dhe bllokohen është pjesë e funksionimit të sistemeve të mbrojtjes. Por shifrat tregojnë përmasën e presionit me të cilin përballet çdo ditë infrastruktura digjitale e vendit.

Lexo edhe: Si e renditi Estonia Shqipërinë si vendin me sigurinë kibernetike më të mirë në botë?

Nga “keni një gjobë” te “pakoja juaj nuk mund të dorëzohet”

Për qytetarin e zakonshëm, rreziku shpesh nuk vjen nga një hacker që përpiqet të depërtojë në një sistem kompleks, por nga një SMS që duket krejtësisht normal.

Në fund të gushtit, Policia e Shtetit paralajmëroi për një skemë ku qytetarëve u dërgoheshin SMS dhe email-e që pretendonin se kishin gjoba të papaguara. Linku i drejtonte në faqe të falsifikuara që imitonin faqet zyrtare, ku viktimave u kërkoheshin të dhënat bankare. 

Skema të ngjashme janë përdorur edhe duke imituar Postën Shqiptare dhe e-Albania. Në maj, Policia njoftoi goditjen e një skeme ku faqe false të Postës Shqiptare dhe SMS mashtruese përdoreshin për të marrë të dhënat personale dhe bankare të qytetarëve. 

Edhe AKSK ka paralajmëruar për rritjen e rasteve të “smishing”, versioni i phishing-ut që realizohet përmes SMS-ve. Mashtruesit përdorin emrat dhe pamjen e bankave, institucioneve apo kompanive të njohura dhe krijojnë një ndjenjë urgjence: “llogaria juaj do të bllokohet”, “duhet të paguani menjëherë” ose “konfirmoni të dhënat”. 

Mashtrimet po bëhen më të sofistikuara

Rreziku nuk kufizohet vetëm te SMS-të. Në gusht, Policia paralajmëroi edhe për platforma të rreme investimi dhe kriptomonedhash, të promovuara përmes Telegram, Viber dhe kanaleve të tjera. Mashtruesit fillimisht ofrojnë “mësime falas” ose mundësi për fitime të shpejta, fitojnë besimin e viktimës dhe më pas e bindin të transferojë para drejt platformave mashtruese. 

Të dhënat historike tregojnë gjithashtu se fenomeni ka qenë në rritje: Agjencia e Inteligjencës Financiare raporton se rastet e regjistruara të mashtrimit kompjuterik u dyfishuan nga 55 në vitin 2019 në 110 në vitin 2023. 

Pra, a është Shqipëria vërtet e sigurt?

Po, në kuptimin e kapaciteteve kombëtare të sigurisë kibernetike, renditja e Shqipërisë është një arritje e rëndësishme. Por ekziston një ndryshim thelbësor mes mbrojtjes së një infrastrukture shtetërore dhe mbrojtjes së një qytetari që klikon një link të rremë.

Sistemet mund të bëhen më të sigurta, institucionet mund të reagojnë më shpejt dhe faqet mashtruese mund të bllokohen, por njeriu vazhdon të jetë një nga objektivat më të lehtë të mashtruesve. Një fjalëkalim i dobët, një kod OTP i dhënë në telefon apo një kartë bankare e futur në një faqe të falsifikuar mund të anashkalojë shumë prej barrierave teknologjike.

Prandaj, sfida e radhës për Shqipërinë mund të mos jetë vetëm të ruajë vendin e parë në renditjet ndërkombëtare, por ta shndërrojë këtë siguri institucionale në kulturë sigurie për qytetarët. Sepse vendi mund të jetë ndër më të mbrojturit në botë, por në internet, siguria përfundon shpesh te një vendim shumë i thjeshtë: a do ta klikosh apo jo atë link?