Shqipëria është renditur në krye të një prej indekseve ndërkombëtare për sigurinë kibernetike, duke lënë pas vende të fuqishme teknologjikisht si Gjermania, Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara. Sipas National Cyber Security Index (NCSI), të publikuar nga e-Governance Academy (eGA) e Estonisë, Shqipëria dhe Çekia ndajnë vendin e parë në botë me një rezultat prej 98.33 pikësh nga 100.
Indeksi analizon 155 vende dhe territore dhe nuk mat thjesht teknologjinë që përdor një shtet, por gatishmërinë e tij për të parandaluar, zbuluar dhe përballuar sulmet kibernetike. Vlerësimi bazohet në 49 tregues, të ndarë në 12 kapacitete dhe në tre fusha kryesore: siguria strategjike, masat parandaluese dhe reagimi ndaj incidenteve.
Çfarë e çoi Shqipërinë në vendin e parë?
Sipas indeksit, Shqipëria ka marrë pikët maksimale në treguesit strategjikë, ku përfshihen politikat kombëtare të sigurisë kibernetike, bashkëpunimi ndërkombëtar, edukimi dhe kërkimi.
Vendi ka marrë gjithashtu rezultat maksimal në kategorinë e masave parandaluese, duke përfshirë mbrojtjen e infrastrukturës kritike, analizën e kërcënimeve dhe mbrojtjen e të dhënave.
Edhe në kategorinë e reagimit, Shqipëria ka marrë pikët maksimale për elementë si reagimi ndaj incidenteve, menaxhimi i krizave dhe lufta kundër krimit kibernetik.
E vetmja pikë ku Shqipëria nuk ka marrë rezultatin maksimal është mbrojtja kibernetike ushtarake, ku ka arritur dy të tretat e pikëve. Sipas raportit, arsyeja lidhet me mungesën e një doktrine ushtarake kibernetike të publikuar.
Lexo edhe: BE-ja i afrohet lançimit të “Starlink-ut evropian”, programi satelitor IRIS² hyn në fazën e zbatimit
Sulmi i vitit 2022 që ndryshoi gjithçka
Një nga arsyet kryesore që përmendet për përmirësimin e shpejtë të sigurisë kibernetike shqiptare është sulmi i madh kibernetik i vitit 2022, i atribuar hakerëve iranianë.
Sulmi solli ndërprerje të disa shërbimeve digjitale dhe nxiti një rishikim të gjerë të mënyrës se si Shqipëria e trajtonte sigurinë kibernetike. Pas tij, vendi forcoi kuadrin ligjor, centralizoi më tej strukturat e mbrojtjes dhe rriti bashkëpunimin me Bashkimin Europian, Shtetet e Bashkuara dhe kompani të mëdha teknologjike.
Një tjetër prioritet ishte mbrojtja e e-Albania, platforma përmes së cilës ofrohet pjesa dërrmuese e shërbimeve publike online.
Në këtë kuptim, një krizë e rëndë kibernetike u kthye në një pikë kthese: Shqipëria u detyrua të investonte më shpejt në mbrojtjen e infrastrukturës së saj digjitale.
Shqipëria përpara SHBA-së, Gjermanisë dhe Britanisë
Rezultati bëhet edhe më interesant kur krahasohet me ekonomitë më të mëdha botërore. Gjermania renditet e 13-ta, SHBA-ja e 31-ta dhe Mbretëria e Bashkuar e 42-ta.
Ndërkohë, pas Shqipërisë dhe Çekisë, në vendet e para renditen Kanadaja, Finlanda dhe Lituania.
Ky rezultat tregon se madhësia e ekonomisë apo niveli i zhvillimit teknologjik nuk garanton automatikisht një pozicion të lartë në sigurinë kibernetike. Shtetet më të vogla mund të reagojnë më shpejt, të centralizojnë institucionet dhe të ndryshojnë kuadrin ligjor në mënyrë më efikase.
Megjithatë, vendi i parë nuk do të thotë se Shqipëria është e paprekshme nga sulmet kibernetike. Përkundrazi, kërcënimet ndaj sistemeve publike, bankave, spitaleve dhe infrastrukturës kritike vazhdojnë të rriten në të gjithë botën.
Por sipas këtij vlerësimi të e-Governance Academy të Estonisë, Shqipëria ka ndërtuar një nga sistemet më të avancuara të gatishmërisë dhe reagimit kibernetik në botë — një rezultat veçanërisht domethënës për një vend që vetëm pak vite më parë përjetoi një prej sulmeve më të mëdha kibernetike në historinë e tij.
