Në një përparim që kombinon inovacionin biologjik dhe kimik me qëllime mjedisore, shkencëtarët kanë arritur të shndërrojnë mbetjet plastike në paracetamol, përmes përdorimit të baktereve të modifikuara gjenetikisht. Një ekip studiuesish nga Universiteti i Edinburgut, i udhëhequr nga Prof. Stephen Wallace, ka zbuluar se një lloj i modifikuar i bakterit E. coli mund të shndërrojë materiale që burojnë nga plastika PET – e pranishme zakonisht në shishet e ujit dhe ambalazhet ushqimore – në PABA, një përbërës i nevojshëm për prodhimin e paracetamolit.“Shumë pak njerëz e dinë se paracetamoli prodhohet aktualisht nga derivatet e naftës,” thotë Wallace. “Ajo që kemi treguar për herë të parë është se duke bashkuar kiminë me biologjinë, mund të krijojmë paracetamol në mënyrë më të qëndrueshme, duke reduktuar në të njëjtën kohë ndotjen nga plastika.”
Një zbulim i padukshëm në natyrë
Zbulimi i studiuesve, i publikuar në revistën Nature Chemistry, bazohet në një reaksion kimik të quajtur riorganizimi i Lossen, një proces që nuk është parë më parë në natyrë, por që rezultoi të ishte i pranueshëm në prezencën e qelizave të gjalla – diçka që e hap rrugën për përdorime të reja bioteknologjike.
Fillimisht, ekipi konvertoi plastikën PET në një material të ri përmes metodash të qëndrueshme kimike. Kur ky material u inkubua me një lloj të padëmshëm të E. coli, ai u transformua në PABA – një përbërës që zakonisht ndihmon bakteret të prodhojnë ADN, por që në këtë rast nuk u prodhua përmes rrugëve natyrore brenda qelizës. Në vend të kësaj, bakteri, i modifikuar për të bllokuar rrugët e zakonshme të sintezës, ishte “i detyruar” të përdorte materialin plastik.
Riorganizimi i Lossen-it – zakonisht i mundësuar vetëm në kushte të vështira laboratorike – ndodhi në mënyrë spontane, i katalizuar nga fosfatet e pranishme në vetë bakterin, duke përforcuar idenë se qelizat mund të luajnë një rol aktiv në riciklimin e plastikës për qëllime mjekësore.
Lexo edhe: Shkencëtarët kanë zbuluar recetën për kriptonitin e jetës reale
Nga PET-i në paracetamol, për më pak se 24 orë
Studiuesit shkuan një hap më tej: ata modifikuan më tej E. coli-n, duke i shtuar dy gjene, një nga kërpudhat dhe një tjetër nga bakteret e tokës për të mundësuar shndërrimin e PABA-s në paracetamol.
Rezultatet ishin të jashtëzakonshme: procesi zgjati më pak se 24 orë, me emetime të ulëta dhe një prodhimtari deri në 92%. Edhe pse prodhimi në shkallë industriale kërkon ende punë të mëtejshme, ekipi beson se potenciali praktik është real.
“Për herë të parë, kemi ndërtuar një rrugë nga plastika e hedhur drejt një ilaçi të domosdoshëm si paracetamoli. Kjo nuk ishte e mundur më parë as vetëm me biologji, as vetëm me kimi,” thekson Wallace.
Përveç ndikimit në shëndetësi, ky zbulim mund të ofrojë një alternativë revolucionare për trajtimin e ndotjes nga plastika, duke e kthyer atë nga një problem i madh në një burim të vlefshëm mjekësor./The Guardian
