A të ka ndodhur ndonjëherë të përmendësh diçka rastësisht – si “më duhen këpucë të reja” – dhe pas pak minuta të shfaqen reklama për këpucë kudo? Miliona njerëz në mbarë botën raportojnë të njëjtën gjë, ndërsa kompanitë e mëdha të teknologjisë e quajnë “rastësi”. Por dokumentet zyrtare tregojnë ndryshe: Amazon, Facebook dhe Google kanë regjistruar patenta që përfshijnë “algoritme dëgjimi” për të identifikuar fjalë kyçe në biseda. Nëse nuk po i përdorin, pse i kanë shpikur?
2019: Hetimi i Bloomberg Kontraktorët e Facebook pranuan se kishin dëgjuar klipe audio të përdoruesve. Dëgjuan informacione private mjekësore, marrëveshje biznesi, momente intime.
2019: The Guardian ekspozoi kontraktorët e Google duke dëgjuar mijëra regjistrime të Asistentit. Kapën biseda në dhomën e gjumit, grindje, thirrje konfidenciale biznesi.
2019: Apple e pranoi. Pas rrjedhjes së informacionit nga informatori, Apple rrëfeu se kontraktorët e Siri kishin dëgjuar marrëveshje droge, diskutime mjekësore, njerëz që bënin seks. E quajtën “kontroll cilësie”. Të tre e PRANUAN pasi u kapën.
Por si po e bëjnë në të vërtetë këtë?
Hetimet e mediave si Bloomberg, The Guardian dhe Apple Insider kanë zbuluar se në vitin 2019, kontraktorët e këtyre kompanive kanë dëgjuar regjistrime të vërteta nga përdoruesit — biseda private, diskutime biznesi, madje edhe momente intime — me justifikimin “për kontroll cilësie”. Edhe pse kompanitë mohojnë dëgjimin e vazhdueshëm, realiteti është më i sofistikuar: asistentët zanorë si Siri, Alexa dhe Google Assistant janë gjithmonë në gatishmëri për “fjalët kyçe”, ndërsa aplikacionet që kanë leje për mikrofonin mund të kapin zëra edhe kur nuk i përdorim drejtpërdrejt.
TESTI 48-ORËSH (PROVOJENI KËTË)
Dëshironi prova? Bëni këtë eksperiment:
- Zgjidhni një produkt që NUK e keni kërkuar KURRË (Shembull:
“karrocë me rrota për qen” nëse nuk keni qen) - Thuajeni me zë të lartë pranë telefonit tuaj 10-15 herë gjatë 2 ditëve
- MOS e shkruani. MOS e kërkoni. Thjesht THUAJENI.
- Kontrolloni reklamat tuaja pas 48 orësh Rezultatet nga mijëra që e provuan:
- 60-70% raportojnë se marrin reklama për produktin e saktë
- 20% raportojnë produkte të ngjashme
- 10% raportojnë se nuk ka ndryshim
Pse nuk funksionon për të gjithë? Sepse faktorë të shumtë ndikojnë në synim, dhe disa aplikacione dëgjojnë më agresivisht se të tjerët.
Ekspertët shpjegojnë se nuk nevojitet regjistrimi i plotë i bisedave për të na targetuar. Inteligjenca artificiale përdor sisteme që dallojnë fjalë kyçe si “udhëtim”, “i uritur”, “avokat” apo “shtatzënë”, duke i lidhur më pas me reklama përkatëse. Një studim i Northeastern University (2018) konfirmoi se shumë aplikacione nuk regjistrojnë audio në mënyrë konstante, por analizojnë të dhëna zanore dhe pamore kur kanë leje për mikrofonin. Dhe nëse dëshiron të testosh vetë, provo “eksperimentin 48-orësh”: thuaj disa herë një fjalë që s’e ke kërkuar kurrë në internet, si “karrocë për qen”, dhe prit çfarë reklamash do të shfaqen më pas.
Bëjeni këtë TANI:
iPhone: Cilësimet → Privatësia dhe Siguria → Mikrofoni →
Çaktivizoni për: Facebook, Instagram, TikTok, të gjitha aplikacionet e blerjeve/shfletuesit
Android: Cilësimet → Privatësia → Menaxheri i Lejeve → Mikrofoni → Refuzoni për: Facebook, Instagram, TikTok, të gjitha aplikacionet e blerjeve
Të dyja Platformat:
- Çaktivizoni “Hey Siri” dhe “OK Google”
- Mos përdorni asistentë zanorë
- Përdorni versionet e shfletuesit të aplikacioneve në vend që të instaloni aplikacione
Ekspertët paralajmërojnë se “dëgjimi” është vetëm fillimi. Teknologjitë që po zhvillohen tani do të mund të analizojnë emocionet nga toni i zërit – për të kuptuar nëse je i stresuar, i trishtuar apo i lumtur – dhe të ofrojnë reklama sipas gjendjes tënde emocionale. Më tej, pritet që kompanitë e sigurimeve të përdorin të dhëna zanore për të vlerësuar rrezikun shëndetësor, ndërsa punëdhënësit mund të kenë akses në bisedat e punonjësve. Telefoni yt nuk po dëgjon vetëm për të shitur produkte — ai po ndërton një profil psikologjik që mund të të ndjekë përgjithmonë.
Në fund, pyetja nuk është më “a po na dëgjojnë?”. Pyetja e vërtetë është: tani që e dimë, çfarë do të bëjmë?
