Një term i ri po qarkullon gjithnjë e më shumë në botën digjitale: “enshitification”. Ai përdoret për të përshkruar mënyrën se si platformat online, që dikur ishin të thjeshta dhe të dobishme për përdoruesit, po bëhen më të lodhshme dhe më të mbushura me reklama, pagesa dhe kufizime. Një video virale nga Këshilli Norvegjez i Konsumatorëve ka ngritur alarmin global, duke treguar se si eksperienca online po përkeqësohet gradualisht.
Sipas ekspertëve, një platformë bëhet “enshitified” kur fillon të vendosë më shumë reklama, abonime apo funksione me pagesë që më parë ishin falas. Ky term u përdor për herë të parë nga gazetari Cory Doctorow në vitin 2023, i cili shpjegon se platformat fillimisht janë të mira për përdoruesit, më pas fokusohen te bizneset dhe në fund përpiqen të përfitojnë maksimalisht për vete. Një shembull i përmendur shpesh është Facebook, ku sot shfaqen shumë reklama, përmbajtje të panevojshme dhe materiale të krijuara nga AI.
Lexo edhe: 5 arsye të forta për të mos i postuar më fëmijët tuaj online: Rreziqe që nuk mund t’i injoroni!
Një nga arsyet pse kjo ndodh është mungesa e konkurrencës. Me kalimin e viteve, shumë kompani të mëdha kanë blerë rivalët e tyre, duke krijuar një treg më të mbyllur. Kjo i bën përdoruesit të “bllokuar” në këto platforma, pasi është e vështirë të largohen – aty janë miqtë, ndjekësit dhe përmbajtja që ata ndjekin çdo ditë. Edhe krijuesit e përmbajtjes nuk largohen lehtë, sepse rrezikojnë të humbasin audiencën e tyre.
Për këtë arsye, mbi 70 organizata në SHBA dhe Europë po i bëjnë thirrje qeverive të ndërhyjnë dhe të vendosin rregulla më të forta për kompanitë teknologjike. Ideja është e qartë: interneti mund të jetë më i mirë, por duhet një balancë mes fitimit të kompanive dhe interesit të përdoruesve. Pa këtë ndërhyrje, shumë ekspertë paralajmërojnë se përvoja jonë online do të vazhdojë të përkeqësohet.
