Në vitin 2026, njerëzimi mund të përballet me një realitet që deri dje i përkiste vetëm filmave fantastiko-shkencorë: një fëmijë i zhvilluar jo në mitrën e një gruaje, por brenda një makinerie. Kjo ide ka pushtuar titujt e mediave globale pas raportimeve për një “robot shtatzënie” humanoid në Kinë, që supozohej se mund të mbante një fetus deri në lindje me një kosto rreth 14,000 dollarë, shumë më pak se një shtatzëni surrogate tradicionale.
Pretendimi u prezantua nga kompania Kaiwa Technology në Guangzhou, nga themeluesi i saj Dr. Zhang Qifeng, gjatë World Robot Conference 2025. Por shumë shpejt u zbulua se bëhej fjalë për një histori të pavërtetë, pa asnjë provë shkencore apo dokumentim serioz. Megjithatë, debati që u ndez ishte real, dhe tregon se sa afër është shkenca moderne me ide që deri dje dukeshin të pamundura.
Çfarë është reale sot? Nga eksperimentet me kafshë te shpëtimi i foshnjave
Përtej titujve sensacionalë, zhvillimet reale në “mitrën artificiale” po ndodhin në fushën e neonatologjisë, mjekësia e foshnjave shumë të parakohshme. Për këta fëmijë, edhe disa ditë shtesë zhvillimi mund të bëjnë diferencën mes jetës dhe vdekjes.
Në SHBA, studiuesit e Children’s Hospital of Philadelphia (CHOP) kanë krijuar sistemin EXTEND, një mjedis i mbushur me lëng, i lidhur me oksigjenatorë, ku fetusë qengjash të lindur para kohe vazhduan zhvillimin për deri në katër javë. Truri, mushkëritë dhe organet e tjera vazhduan të piqeshin normalisht. Studimet u publikuan në revista shkencore si Nature Communications dhe Scientific Reports.
Ky sistem nuk “krijon” jetë nga e para, ai synon të ndihmojë foshnjat ekstremisht të parakohshme të kalojnë fazën më të rrezikshme të zhvillimit. Në Barcelonë, në qendrën BCNatal, shkencëtarët kanë mbajtur fetusë qengjash gjallë për gati dy javë me një placentë artificiale. Ata planifikojnë prova te njerëzit rreth viteve 2027–2028 për foshnja të lindura në javët 22–24. Ndërkohë, Instituti Weizmann në Izrael ka arritur të mbajë embrione minjsh gjallë jashtë trupit gjatë fazave kritike të formimit të organeve, duke përdorur një “mitër mekanike”. Studimi u botua në Nature dhe ofron njohuri të reja mbi mënyrën si zhvillohet jeta në fazat e para.
Lexo edhe: Hetimi i “The Guardian”: Informacioni shëndetësor i gabuar nga inteligjenca artificiale e Google po rrezikon jetën e njerëzve
Japonia ka shkuar edhe më tej. Studiues në Universitetin Juntendo kanë krijuar kapsula të mbushura me lëng, që kanë mbajtur foshnja njerëzore shumë të parakohshme në një mjedis të kontrolluar, më të ngjashëm me mitrën sesa inkubatorët tradicionalë. Ndërkohë, autoritetet japoneze kanë dhënë miratime për krijimin e embrioneve njerëzore nga qeliza burimore, pa përdorur vezore apo spermë. Kjo është një hap revolucionar në biologjinë riprodhuese. Arsyeja? Japonia po përballet me rënien më të madhe të lindshmërisë në historinë e saj. Për disa politikanë dhe shkencëtarë, mitrat artificiale nuk janë vetëm teknologji mjekësore, por një mënyrë për të shpëtuar strukturën shoqërore.
Historia e “robotit shtatzënie” nga Kaiwa Technology ishte virale, por pa prova. Ligji kinez ndalon rritjen e embrioneve përtej 14 ditësh, duke e bërë të pamundur ligjërisht një lindje nga makinë. Kina ka një histori problematike në këtë fushë. Rasti i famshëm i He Jiankui në 2018 – që modifikoi gjenetikisht foshnja me CRISPR, tronditi botën. Ai u dënua me burg dhe u përjashtua nga kërkimi shkencor. Që atëherë, çdo lajm nga Kina për teknologji riprodhuese shihet me dyshim.
Në Britani, një sondazh i vitit 2025 tregoi se mbi gjysma e popullsisë kundërshton idenë e rritjes së një foshnje tërësisht jashtë trupit të nënës. Të rinjtë, megjithatë, janë më të hapur, sidomos kur teknologjia përdoret për të shpëtuar jetë.
Juristët paralajmërojnë se mitrat artificiale mund të ndryshojnë mënyrën si përcaktohet “jetueshmëria” e fetusit, një koncept kyç në ligjet mbi abortin dhe të drejtat riprodhuese. “Robotët shtatzënie” si ide janë sot më shumë mit sesa realitet. Por teknologjitë që i bëjnë ato të imagjinueshme, placenta artificiale, mitra mekanike, embrione nga qeliza burimore, tashmë ekzistojnë. E ardhmja nuk po vjen me humanoidë që lindin foshnja. Ajo po vjen me pajisje mjekësore që mund të shpëtojnë jetë, të ndryshojnë prindërimin dhe të riformësojnë vetë kuptimin e lindjes. Dhe kjo është ndoshta më tronditëse se çdo robot.
