Në shkurt të këtij viti, gjigandi shtetëror kinez i mbrojtjes Norinco prezantoi një automjet ushtarak autonom që mund të kryejë operacione mbështetëse në fushëbetejë me shpejtësi deri në 50 kilometra në orë. Ajo që e bën të veçantë këtë makinë, të quajtur Norinco P60, është fakti se fuqizohet nga DeepSeek — modeli i inteligjencës artificiale që konsiderohet si krenaria e sektorit teknologjik kinez.
Zyrtarët e Partisë Komuniste e përshkruan lançimin e P60 si një shembull të hershëm se si Pekini po përdor DeepSeek dhe teknologjinë AI për të reduktuar hendekun ushtarak me Shtetet e Bashkuara, në një periudhë kur udhëheqësit e të dy vendeve kanë bërë thirrje për “përgatitje ndaj konfliktit të mundshëm”.
Një analizë e Reuters mbi qindra punime shkencore, patenta dhe dokumente prokurimi tregon një përpjekje sistematike të Kinës për të shfrytëzuar AI-në në avantazh ushtarak.
Detajet mbi mënyrën sesi funksionojnë sistemet e armëve të gjeneratës së ardhshme kineze dhe shkalla e përdorimit të tyre mbeten sekret shtetëror, por dokumentet e prokurimit dhe patentat japin shenja të qarta për progresin e Pekinitdrejt teknologjive si njohja autonome e objektivave dhe mbështetja në kohë reale për vendimmarrje në fushëbetejë — të ngjashme me përpjekjet që po bën edhe ushtria amerikane.
Megjithatë, Reuters nuk ka mundur të konfirmojë nëse të gjitha këto produkte janë ndërtuar realisht, pasi patentat nuk garantojnë teknologji operative.
Një tjetër aspekt interesant është se Ushtria Popullore e Çlirimit (PLA) dhe institucionet e saj vazhdojnë të përdorin, ose të kërkojnë, çipa të kompanisë Nvidia, përfshirë modele që ndodhen nën kontrolle të rrepta eksporti nga SHBA. Nuk është e qartë nëse këta çipa janë blerë para se të vendoseshin kufizimet, pasi dokumentet nuk përmbajnë të dhëna mbi datën e eksportit. Megjithatë, patenta të depozituara deri në qershor 2025 tregojnë se ato përdoren ende nga institute kërkimore me lidhje ushtarake.
Kujtojmë se në shtator 2022, Departamenti i Tregtisë i SHBA ndaloi eksportin drejt Kinës të çipave më të fuqishëm të Nvidia-s, A100 dhe H100.
Një zëdhënës i Nvidia, John Rizzo, tha për Reuters se kompania nuk mund të ndjekë çdo rishitje të produkteve të vjetra, por “riciklimi i sasive të vogla të produkteve të përdorura nuk krijon asgjë të re dhe nuk paraqet rrezik për sigurinë kombëtare. Përdorimi i produkteve të kufizuara për qëllime ushtarake është praktikisht i pamundur, pasi mungon mbështetja, softueri dhe mirëmbajtja.”
Nga ana tjetër, ushtria kineze ka shtuar përdorimin e kontraktorëve që pretendojnë se përdorin ekskluzivisht harduer të prodhuar brenda vendit, si çipat e Huawei-t. Këtë e konfirmon Sunny Cheung, studiues në Jamestown Foundationnë Washington, i cili analizoi qindra tenderë të lëshuar nga rrjeti i prokurimeve të PLA gjatë gjashtë muajve të fundit.
Megjithëse Reuters nuk ka mundur të verifikojë në mënyrë të pavarur të gjitha pretendimet, ky ndryshim duket se përkon me fushatën e presionit publik të Pekinit për të nxitur kompanitë kineze të përdorin teknologji të brendshme.
Në dokumentet e prokurimit dhe patentat e regjistruara në zyrën kineze të patentave, Reuters identifikoi kërkesë të lartë për çipa Huawei nga institucionet ushtarake, por jo të gjitha tenderat mund të konfirmoheshin.
Jamestown Foundation pritet të publikojë këtë javë një raport të plotë mbi këto zhvillime, i cili tregon se Kina po përgatit terrenin për një gjeneratë të re të luftës së automatizuar, ku inteligjenca artificiale nuk do të jetë më thjesht mjet — por një aleat strategjik në fushën e betejës./Reuters
