Bashkimi Evropian ka bërë një tjetër hap drejt krijimit të rrjetit të tij satelitor, një projekt strategjik që synon t’i japë Evropës kapacitete të pavarura dhe të sigurta komunikimi, në një kohë kur tensionet gjeopolitike dhe konfliktet po rrisin nevojën për sovranitet teknologjik.
Konsorciumi SpaceRISE dhe Komisioni Europian kanë nënshkruar marrëveshjen e zbatimit për IRIS², programin kryesor satelitor të BE-së për komunikime të sigurta.
IRIS² do të ofrojë shërbime të koduara komunikimi për institucionet evropiane, infrastrukturën kritike dhe shërbimet e emergjencës. Programi do të përfshijë gjithashtu shtresa sigurie të mbrojtura nga teknologjitë kuantike dhe sisteme të besueshme të drejtimit të komunikimeve.
Hapi i fundit shton 66 satelitë të rinj në program, duke e çuar numrin total në 348 satelitë. Prej tyre, 330 do të vendosen në orbitën e ulët të Tokës (LEO), ndërsa 18 në orbitën e mesme të Tokës (MEO). Lëshimet e para të satelitëve pritet të nisin në vitin 2029, në mënyrë graduale.
Lexo edhe: Si do të duken kartëmonedhat e reja euro? BE fton qytetarët të votojnë për dizajnin
Përse BE-ja po ndërton alternativën e vet ndaj Starlink?
IRIS² nuk synon të jetë një kopje evropiane e Starlink për konsumatorët e zakonshëm. Ndryshe nga modeli i Starlink, i cili ofron internet satelitor për përdorues individualë dhe biznese, infrastruktura evropiane është konceptuar kryesisht për qeveritë, mbrojtjen, sigurinë dhe shërbimet kritike.
Përdoruesit kryesorë do të jenë qeveritë evropiane dhe aktorët që operojnë në fusha si mbikëqyrja, mbrojtja, transporti dhe energjia. Lufta në Ukrainë dhe konfliktet në Lindjen e Mesme kanë treguar rëndësinë strategjike të komunikimeve satelitore. Në situata lufte ose fatkeqësish natyrore, rrjetet celulare dhe infrastruktura tokësore e internetit mund të dëmtohen, duke e bërë komunikimin satelitor një prej alternativave më të rëndësishme për ruajtjen e lidhjeve.
Në të njëjtën kohë, varësia e Evropës nga kompani të huaja për infrastruktura të tilla krijon edhe rreziqe strategjike. Starlink është bërë një komponent i rëndësishëm për disa industri europiane, ndërsa përdorimi i tij në Ukrainë ka nxjerrë në pah rëndësinë e kontrollit mbi infrastrukturën satelitore të komunikimit.
Për BE-në, IRIS² është rrjedhimisht pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të forcuar sovranitetin digjital dhe autonominë strategjike të Europës.
Një rrjet evropian me kompani evropiane
Zbatimi i projektit do të drejtohet nga konsorciumi SpaceRISE, ku bëjnë pjesë kompanitë europiane Eutelsat, SES dhe Hispasat. Ato do të bashkëpunojnë me prodhues europianë për ndërtimin e satelitëve dhe infrastrukturës tokësore të nevojshme për funksionimin e rrjetit. Agjencia Europiane e Hapësirës (ESA) do të jetë përgjegjëse për zhvillimin dhe validimin teknik të sistemit.
Struktura e IRIS² synon që një pjesë e rëndësishme e teknologjisë dhe infrastrukturës së rrjetit të zhvillohet brenda ekosistemit europian, duke reduktuar varësinë nga ofruesit e huaj të teknologjisë satelitore.
Më shumë se një projekt interneti
Përtej ofrimit të komunikimeve të sigurta, IRIS² është pjesë e strategjisë së BE-së për të ndërtuar kapacitete të veta në hapësirë dhe për të siguruar komunikimet e institucioneve dhe infrastrukturës kritike në situata krize.
Në këtë aspekt, projekti ndryshon nga një shërbim tradicional i internetit satelitor. Objektivi kryesor nuk është të fitojë tregun e konsumatorëve, por të krijojë një infrastrukturë strategjike europiane, e cila mund të përdoret nga qeveritë, shërbimet e emergjencës, sektori i mbrojtjes dhe industritë kritike.
Me 348 satelitë të planifikuar dhe lëshimet e para që pritet të nisin në vitin 2029, Europa po ndërton gradualisht alternativën e saj ndaj varësisë nga rrjetet satelitore të kontrolluara nga kompani jashtë BE-së. Përballë rritjes së konkurrencës teknologjike globale, IRIS² është një tjetër tregues se hapësira, satelitët dhe infrastruktura e komunikimit po shndërrohen në elementë të sigurisë ekonomike dhe gjeopolitike, dhe jo më vetëm në një sektor të teknologjisë.
