Investimet rekord në infrastrukturën e AI po nxisin fitimet e kompanive, por në afat të shkurtër mund të shtojnë presionet inflacioniste. Pyetja është nëse rritja e produktivitetit do ta kthejë AI-në në një forcë dezinflacioniste.
Inteligjenca Artificiale po ndryshon me shpejtësi tregjet dhe rezultatet financiare të kompanive. Gjigantët e teknologjisë po rrisin ndjeshëm shpenzimet kapitale për AI, të cilat për vitin 2026 po rezultojnë shumë më të larta se parashikimet fillestare. Ky investim po reflektohet drejtpërdrejt në bilancet e kompanive dhe po kontribuon në rritjen e fitimeve.
Por kjo valë e investimeve ngre një pyetje më pak të diskutuar: a po e ushqen AI inflacionin apo, në fund, do të bëhet një forcë dezinflacioniste që do të ndihmojë në uljen e çmimeve?
Sipas Erik Norland, kryeekonomist i CME Group, dhe Cameron Dawson, drejtuese e investimeve në NewEdge Wealth, përgjigjja nuk është e thjeshtë. Mënyra se si do të zhvillohet kjo dinamikë mund të ndikojë ndjeshëm në tregjet financiare gjatë pjesës tjetër të dekadës.
Lexo edhe: Si e renditi Estonia Shqipërinë si vendin me sigurinë kibernetike më të mirë në botë?
Investimet në AI po bëhen motori i tregut
Gjigantët e teknologjisë që në fillim të vitit parashikonin rritje prej rreth 30% të shpenzimeve kapitale, tashmë po llogarisin rritje prej 60%-80% gjatë vitit.
Kjo valë investimesh po ushqen edhe fitimet e korporatave. Rritja e fitimeve në tremujorin e parë arriti në 27%, më shumë se dyfishi i parashikimit prej 12.6% të analistëve.
“Drejtuesi kryesor i tregjeve në fillim të vitit 2026 ka qenë rritja e shpenzimeve kapitale për AI”, thotë Dawson. Sipas saj, kjo ka krijuar kërkesë të fortë për gjysmëpërçues, pajisje teknologjike, pajisje energjetike dhe produkte industriale.
Megjithatë, ajo paralajmëron se këto shifra duhen lexuar me kujdes. Nëse përjashtohen fitimet e njëhershme që gjigantët e teknologjisë kanë regjistruar nga investimet në kompani të tjera, rritja reale rezulton rreth 16%.
Për më tepër, përfitimet janë të përqendruara në një numër të kufizuar kompanish. Kompanitë e gjysmëpërçuesve po gjenerojnë pjesën dërrmuese të rritjes së indekseve, ndërsa performanca e S&P 500 me peshë të barabartë tregon një panoramë dukshëm më të dobët.
AI po shton inflacionin në afat të shkurtër
Ndërsa pritshmëria afatgjatë është që AI të ulë kostot përmes rritjes së produktivitetit, në fazën aktuale ajo duket se po vepron në drejtimin e kundërt.
Çmimet e çipave të memories janë rritur ndjeshëm për shkak të kërkesës së lartë për infrastrukturën e AI. Komunitetet ku po ndërtohen qendra të të dhënave po përballen gjithashtu me rritje të kostove të energjisë. Presioni po përhapet edhe te pajisjet elektronike, pajisjet mjekësore dhe industria automobilistike, të cilat varen nga i njëjti ekosistem i gjysmëpërçuesve.
“Në fazat fillestare të përhapjes së AI, ajo në fakt po i shton inflacionit”, thotë Dawson. Sipas saj, kërkesa shumë e lartë dhe investimet kapitale në AI mund të reflektohen edhe në çmimet që paguajnë konsumatorët.
Një tjetër rrezik vjen nga ana e ofertës. Norland veçon heliumin, një material i rëndësishëm në prodhimin e mikroçipave, çmimi i të cilit është rritur pas tensioneve të fundit në Lindjen e Mesme.
Sipas tij, për dekada kostoja e softuerëve dhe aksesorëve kompjuterikë ka rënë mesatarisht rreth 8% në vit. Në 12 muajt e fundit, ajo është rritur me rreth 14%. Ndikimi në indeksin e çmimeve të konsumit është relativisht i kufizuar, por pesha e këtij komponenti në indeksin bazë PCE, matësi i preferuar i inflacionit nga Rezerva Federale, është shumë më e madhe. Si rezultat, çipat dhe softuerët që dikur kontribuonin në uljen e inflacionit, tani mund të shtojnë rreth 0.1-0.2 pikë përqindjeje në vit.
Lexo edhe: Franca i thotë “mjaft” telefonatave të padëshiruara nga Call Center, gjoba për ata që shkelin rregullat
Përtej gjigantëve të teknologjisë, po shfaqet një tjetër problem: një shkëputje e fortë mes pjesëve të ndryshme të ekonomisë.
10% e familjeve më të pasura po mbështesin një pjesë të madhe të konsumit, të nxitura nga efekti i pasurisë dhe rritja e vlerës së portofoleve të aksioneve të lidhura me AI. Në pjesën tjetër të ekonomisë, pagat reale kanë mbetur kryesisht të pandryshuara dhe normat e kursimit janë pranë niveleve më të ulëta të dekadave të fundit.
Ekonomia amerikane u rrit me rreth 2% në tremujorin e parë, por një pjesë e konsiderueshme e kësaj rritjeje erdhi nga investimet kapitale, veçanërisht ndërtimi i qendrave të të dhënave.
Kjo krijon një paradoks: shifrat agregate të konsumit duken të forta, por ato mbështeten kryesisht nga një pjesë e vogël e popullsisë. Sipas Norland, 10% e konsumatorëve kryejnë rreth gjysmën e shpenzimeve dhe janë ata që po e mbajnë konsumin në rritje, ndërsa shpenzimet e konsumatorit median kanë mbetur thuajse të pandryshuara.
A mund të përsëritet revolucioni i internetit?
Historia ofron një arsye për optimizëm. Gjatë viteve 2000-2011, çmimet e mallrave bazë në tregjet globale përjetuan një supercikël, ndërsa nafta u rrit nga rreth 20 dollarë në mbi 100 dollarë për fuçi. Megjithatë, inflacioni i konsumit në ekonomitë kryesore mbeti rreth 2%.
Sipas Norland, një nga arsyet ishte revolucioni i produktivitetit i shkaktuar nga përhapja e internetit, i cili pothuajse dyfishoi ritmin vjetor të rritjes së produktivitetit, nga rreth 1.5% në 3%.
Por Dawson argumenton se dy faktorë që ndihmuan në atë periudhë nuk ekzistojnë më në të njëjtën formë.
I pari ishte hyrja e Kinës në Organizatën Botërore të Tregtisë në vitin 2001, e cila ndihmoi në uljen e çmimeve të mallrave të qëndrueshme. Sot, deglobalizimi dhe tarifat tregtare e kanë dobësuar këtë mekanizëm.
I dyti ishte politika monetare. Rezerva Federale nuk miratoi zyrtarisht objektivin prej 2% për inflacionin deri në vitin 2012. Sot, një inflacion bazë që qëndron vazhdimisht mbi 2% i lë bankës qendrore shumë më pak hapësirë për të toleruar goditje të reja të çmimeve.
Nuk është ende një revolucion produktiviteti
Edhe rritja e fitimeve në tregun e aksioneve mund të mos jetë ende dëshmi e një bumi të ri produktiviteti të ngjashëm me atë të internetit.
Marzhet e kompanive të S&P 500 janë zgjeruar me më shumë se 1 pikë përqindjeje në secilin prej dy viteve të fundit. Por, nëse përjashtohen kompanitë e gjysmëpërçuesve, marzhet e S&P 500 me peshë të barabartë mbeten nën nivelin e vitit 2022.
“Ne nuk jemi në një bum produktiviteti, por në një bum të levës operative”, argumenton Dawson.
Kompanitë e gjysmëpërçuesve kanë kosto të larta fikse. Kur kërkesa rritet me shpejtësi, marzhet e tyre zgjerohen automatikisht. Kjo mund të jetë një karakteristikë ciklike e industrisë dhe jo domosdoshmërisht shenjë e një epoke të re ekonomike.
Pyetja që do të përcaktojë fazën tjetër
Për tregjet financiare, gjithçka përfundimisht kthehet te një pyetje: ku do të shkojnë investimet kapitale në AI?
Nëse investimet masive të kompanive arrijnë të përkthehen në rritje të produktivitetit në të gjithë ekonominë, AI mund të shndërrohet në një forcë dezinflacioniste, duke e bërë të vlefshme analogjinë me revolucionin e internetit.
Një tregues i rëndësishëm për t’u ndjekur është inflacioni i shërbimeve, duke përjashtuar kostot e strehimit, i njohur si “supercore inflation”. Deri në mesin e vitit 2026, ky tregues nuk ka dhënë ende sinjale të qarta për një përmirësim.
Kjo do të thotë se bumi i investimeve në AI mbetet një histori e fortë rritjeje, por jo ende një garanci për uljen e inflacionit. Teknologjia ndodhet ende në fazën e ndërtimit të infrastrukturës, ku kërkon sasi të mëdha energjie, çipash, materialesh dhe kapitali, ndërsa përfitimet e plota të produktivitetit pritet të shfaqen më vonë.
Nëse AI do të rezultojë përfundimisht një forcë që ul inflacionin apo një tjetër burim presioni mbi çmimet, mbetet një nga pyetjet kryesore për ekonominë globale të pjesës tjetër të kësaj dekade.
